یادداشت| خورشیدِ غدیر یادداشت| هفده سال داشتی، برادر! مادر تو با دلتنگی چه کرد؟
تشییع و بدرقه پیکر مطهر شهید گمنام ۱۷ ساله شلمچه در نمازخانه بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز، بهانه‌ای شد تا از نوجوانی بنویسیم که در اوج جوانی به دفاع از وطن برخاست و سال‌ها دور از آغوش خانواده ماند؛ نوجوانی که یادآور چشم‌انتظاری ۳۵۴ خانواده شهید مفقودالاثر در استان البرز است.
به گزارش نوید شاهد البرز؛ امروز صبح، فضای نمازخانه اداره حال‌وهوای دیگری داشت. دعای زیارت عاشورا در کنار حضور پیکر مطهر یک شهید گمنام، رنگ و بویی متفاوت گرفته بود. گویی کلمات دعا از همیشه نزدیک‌تر بودند و هر فراز آن، ما را به یاد جوانی می‌انداخت که روزگاری در همین سرزمین نفس کشیده بود، آرزو داشت، می‌خندید، شاید درس می‌خواند و بی‌تردید مادری داشت که دلش به بودن او گرم بود.
شهیدی هفده‌ساله از شلمچه؛ نوجوانی که از گوشه‌ای از همین خاک برخاست و راهی جبهه شد تا در نقطه‌ای دیگر از سرزمینش، در برابر دشمن بایستد. هفده سال بیشتر نداشت؛ درست در سنی که بسیاری از هم‌سن‌وسالانش تازه در ابتدای شناختن دنیا هستند، در سنی که دغدغه‌های یک نوجوان باید درس و مدرسه، دوستان، آرزوهای کوچک و بزرگ و ساختن آینده باشد.
امروز اما او پس از سال‌ها دوری، به میان ما بازگشته بود؛ نه با کوله‌باری از خاطراتی که بتواند برایمان تعریف کند، نه با لبخندی که خانواده‌اش سال‌ها منتظر دیدنش بوده‌اند، بلکه با پیکری مطهر که پس از سال‌ها غربت، قرار بود بر شانه‌های مردم تشییع و بدرقه شود.
نمی‌دانم نامش چه بود، پدرش چه کسی بود، مادرش هنوز زنده است یا سال‌هاست چشم از این جهان فروبسته و آیا خواهری یا برادری دارد که تمام این سال‌ها در گوشه‌ای از قلبش، جای خالی او را حفظ کرده باشد؟
نمی‌دانم روزی که از خانه بیرون رفت، مادرش پشت سرش آب ریخت یا با نگرانی سفارش کرد مراقب خودش باشد. نمی‌دانم آخرین باری که دست مادرش را بوسید، چه حرفی میانشان ردوبدل شد. شاید مادرش خیال می‌کرد چند روز دیگر برمی‌گردد، شاید پدرش به قد و قامت نوجوانش نگاه می‌کرد و به آینده‌ای فکر می‌کرد که قرار بود برایش بسازد.
اما او رفت و بازنگشت؛ سال‌ها گذشت و خانواده‌ای در گوشه‌ای از این سرزمین، با جای خالی پسری زندگی کرد که هیچ‌گاه خبر قطعی از بازگشتش دریافت نکرد.
امروز ما در نمازخانه بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز، کنار پیکر او ایستاده بودیم. کارکنان بنیاد برای بدرقه‌اش آمده بودند. در میان جمعیت، هرکس شاید با خودش حرفی داشت؛ حرف‌هایی که نمی‌شد به زبان آورد، اما می‌شد در نگاه‌ها و سکوت‌ها خواند.
گمان می‌کنم بسیاری از ما در دل، خطاب به این برادر نوجوان گفته‌ایم: برادر هفده‌ساله، دست ما را هم بگیر! هوای ما را هم داشته باش! تو که سال‌ها در غربت ماندی و امروز به میان ما بازگشتی، برای ما هم دعا کن.
اما در میان همه این احساسات، یک پرسش مدام در ذهنم تکرار می‌شد: مگر هفده‌سالگی، سن جنگ و خطر است؟
ما امروز وقتی پسر هفده‌ساله‌ای در خانه داریم، مراقبیم مبادا خار به دستش برود. نگران سلامت و آینده‌اش هستیم. برای درس خواندنش برنامه می‌ریزیم، برای موفقیتش آرزو می‌کنیم و حتی گاهی از اینکه دیر به خانه برسد، دلشوره می‌گیریم. هنوز او را نوجوانی می‌دانیم که باید مراقبش باشیم؛ نوجوانی که به حمایت و محبت ما نیاز دارد.
اما تو، برادر هفده‌ساله، در همان سن و سال، راهی جبهه شدی. تو در سنی که ما هنوز فرزندانمان را به مراقبت و احتیاط سفارش می‌کنیم، مسئولیت پاسداری از خاک و سرزمینت را پذیرفتی. تو از خانه و خانواده فاصله گرفتی تا خانه‌های دیگران و خانواده‌های دیگر، در امنیت بمانند.
مادر تو چه دلی داشت؟
چه قدرتی در قلب آن مادر بود که توانست رفتن فرزند نوجوانش را تاب بیاورد؟ آیا او هم هر شب به امید شنیدن صدای قدم‌های پسرت به در خانه نگاه می‌کرد؟ آیا هر بار که خبری از جبهه می‌رسید، قلبش تندتر می‌زد؟ آیا وقتی خبر مفقودالاثر شدنت را شنید، سال‌ها با این امید زندگی کرد که شاید روزی در خانه را بزنی و بگویی: مادر، برگشتم؟
شاید هنوز مادری در گوشه‌ای از این سرزمین، با شنیدن خبر بازگشت شهدای گمنام، نام فرزندش را در دل زمزمه کند. شاید هنوز خواهری، برادری یا پدری، در انتظار نشانه‌ای از جوانی باشد که سال‌ها پیش رفت و هیچ‌گاه فرصت بازگشت پیدا نکرد.
مفقودالاثر بودن فقط یک عنوان در پرونده‌های اداری و اسناد تاریخی نیست. مفقودالاثر یعنی سال‌ها زندگی با یک پرسش بی‌پاسخ؛ یعنی دری که شاید هر لحظه باز شود، یعنی چشمی که هنوز به راه است، یعنی مادری که نمی‌داند باید برای فرزندش لباس عزا بپوشد یا همچنان چشم‌انتظار بماند.
مفقودالاثر یعنی دلتنگی‌ای که تاریخ انقضا ندارد.
امروز پیکر این شهید هفده‌ساله در نمازخانه بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز تشییع و بدرقه شد. ما به استقبالش رفتیم، در کنار پیکرش ایستادیم و با او وداع کردیم؛ اما حقیقت این است که او سال‌ها پیش از ما، با زندگی و جوانی‌اش با این سرزمین وداع کرده بود تا ما امروز در آرامش زندگی کنیم.
او رفت تا پرچم این خاک بر زمین نیفتد. رفت تا مرزهای این سرزمین، مرزهای خانه‌ها و خاطرات و آرزوهای مردمش باقی بماند. رفت و شاید هیچ‌گاه تصور نمی‌کرد که روزی پیکرش پس از سال‌ها دوری، به میان مردمی بازگردد که بسیاری از آنها حتی نامش را نمی‌دانند، اما در برابر عظمت انتخابش سر تعظیم فرود می‌آورند.
در میان همه آنچه امروز در ذهنم می‌گذشت، عددی نیز مدام تکرار می‌شد: ۳۵۴.
در استان البرز، ۳۵۴ شهید مفقودالاثر داریم؛ ۳۵۴ نام که هرکدام می‌توانند روایت یک زندگی باشند و پشت هرکدام، خانواده‌ای قرار داشته باشد که سال‌ها با جای خالی عزیزش زندگی کرده است.
۳۵۴ شهید؛ ۳۵۴ روایت ناتمام؛ ۳۵۴ خانواده که هرکدام سهمی از انتظار را بر دوش کشیده‌اند.
وقتی به این عدد فکر می‌کنم، دیگر مفقودالاثر برایم یک واژه ساده نیست. پشت هر شماره، چهره یک پدر، نگاه یک مادر، دلتنگی یک خواهر و حسرت یک برادر قرار دارد. پشت هر نام، خانه‌ای است که شاید هنوز جای خالی یک صندلی را حفظ کرده باشد؛ خانواده‌ای که ممکن است سال‌ها از کنار خاطرات فرزندش عبور کرده باشد، اما نتوانسته باشد نبودنش را به فراموشی بسپارد.
در میان این ۳۵۴ خانواده، چه تعداد مادر با شنیدن خبر تفحص شهدا، دلش لرزیده است؟ چند پدر سال‌ها در سکوت، عکس فرزندش را نگاه کرده و با او حرف زده است؟ چند خواهر و برادر هنوز در آلبوم‌های خانوادگی به دنبال چهره‌ای می‌گردند که روزی کنارشان می‌خندید؟
ما امروز با یک شهید گمنام وداع کردیم، اما آیا می‌توانیم تصور کنیم خانواده او در تمام این سال‌ها چه روزهایی را پشت سر گذاشته‌اند؟
شاید خانواده‌اش هیچ‌گاه نفهمیده باشند که فرزندشان در کدام لحظه آخرین نفس‌هایش را کشیده است. شاید ندانند در آخرین لحظات به چه کسی فکر می‌کرده، چه دعایی بر لب داشته و آیا نام مادرش را صدا زده است یا نه.
اینها پرسش‌هایی است که شاید هیچ‌گاه پاسخی برایشان پیدا نکنیم؛ اما همین پرسش‌ها به ما یادآوری می‌کند که پشت هر شهید گمنام، یک زندگی واقعی وجود داشته است. او پیش از آنکه به عنوان شهید شناخته شود، فرزند یک خانواده بوده است؛ پسری که روزی دست در دست پدر راه می‌رفته، در آغوش مادر آرام می‌گرفته و شاید با خواهر و برادرش بر سر موضوعی کوچک بحث می‌کرده است.
گمنامی او به معنای بی‌نام‌ونشان بودنش در زندگی نیست. او برای خانواده‌اش نامی آشنا، برای مادرش عزیزترین صدا و برای پدرش بخشی از تمام آینده‌ای بوده که در ذهنش ساخته بود.
امروز وقتی کارکنان بنیاد شهید البرز برای بدرقه این شهید نوجوان گرد هم آمدند، شاید هرکدام از ما برای لحظاتی خودمان را جای خانواده او گذاشتیم. شاید به این فکر کردیم که اگر فرزند خودمان بود، اگر برادر خودمان بود، اگر پسر نوجوانی بود که هر روز انتظار بازگشتش را می‌کشیدیم، چه حالی داشتیم؟
شاید همین همدلی است که اجازه نمی‌دهد نام شهدا تنها در کتاب‌ها و اسناد باقی بماند. ما با یادآوری آنها، با روایت زندگی‌شان و با بازگو کردن قصه خانواده‌هایشان، تلاش می‌کنیم فاصله میان نسل امروز و نسل روزهای دفاع را کمتر کنیم.
نسل امروز باید بداند آن نوجوان هفده‌ساله که پیکرش امروز در نمازخانه بنیاد شهید البرز تشییع شد، روزی درست در همین سن و سال زندگی می‌کرد. او هم می‌توانست آرزوهای معمولی داشته باشد، می‌توانست به آینده فکر کند، می‌توانست درس بخواند و روزی صاحب خانواده شود؛ اما در روزگاری که سرزمینش به دفاع نیاز داشت، راه دیگری را انتخاب کرد.
شاید ما هیچ‌گاه نتوانیم بزرگی تصمیم او را به‌طور کامل درک کنیم، اما می‌توانیم به اندازه توانمان، یاد و نام او و دیگر شهدا را زنده نگه داریم.
رسالت ما در نوید شاهد نیز همین است؛ روایت انسان‌هایی که گاهی نامشان در میان صفحات تاریخ کم‌رنگ شده، اما اثر انتخاب و فداکاری‌شان هنوز در زندگی ما جاری است. باید از شهیدان بگوییم، نه فقط از لحظه شهادتشان، بلکه از کودکی، نوجوانی، خانواده، آرزوها، اخلاق و زندگی‌شان. باید اجازه دهیم نسل امروز بداند هر شهید، پیش از آنکه یک نام در قاب عکس یا عنوانی در یک یادواره باشد، انسانی با دنیایی از احساسات و آرزوها بوده است.
و چه بسا روایت یک شهید هفده‌ساله، بیش از صدها جمله و شعار بتواند معنای ایثار را به نوجوان امروز منتقل کند.
امروز پیکر تو را بدرقه کردیم، برادر هفده‌ساله! اما نمی‌دانیم خانواده‌ات کجاست و چه کسی باید خبر بازگشتت را به آنها برساند. نمی‌دانیم مادرت هنوز چشم‌انتظار است یا سال‌هاست در آرامگاه ابدی خود، به دیدار تو نشسته است. نمی‌دانیم خواهری داری که هنوز خاطره برادر نوجوانش را در دل نگه داشته باشد یا نه.
فقط می‌دانیم که تو از این خاک بودی، از همین سرزمین برخاستی و در شلمچه، برای همین خاک جان دادی.
امروز ما در سکوت نمازخانه بنیاد شهید البرز، با تو وداع کردیم؛ اما این وداع پایان قصه تو نیست. شاید تازه آغاز روایت دوباره زندگی تو باشد؛ روایتی که باید به گوش فرزندان این سرزمین برسد.
برادر هفده‌ساله من!
تو در سنی رفتی که ما هنوز فرزندانمان را برای قدم گذاشتن در مسیر زندگی آماده می‌کنیم. تو در همان سن، از جانت گذشتی تا این مسیر برای ما و فرزندانمان امن بماند.
دست ما را هم بگیر و هوایمان را داشته باش.
و اگر روزی به دیدار مادرت رسیدی، از طرف ما به او بگو که امروز فرزندش تنها نبود. بگو در نمازخانه بنیاد شهید البرز، آدم‌هایی بودند که شاید نامش را نمی‌دانستند، اما دلشان برای غربت سال‌های دورش گرفت. بگو امروز کسانی برای بدرقه‌اش آمده بودند که هرکدام در دل، او را برادر خود می‌دانستند.
ما نمی‌دانیم نامت چیست، اما می‌دانیم که فراموشت نمی‌کنیم.
روحت شاد، برادر هفده‌ساله شلمچه؛ تو از میان ما رفتی، اما پرسش بزرگی که با رفتنت در دل‌هایمان گذاشتی، همچنان باقی است: مادر تو با دلتنگی سال‌های بی‌خبری چه کرد؟
یادداشت از نجمه اباذری
